پیام خود را بنویسید

میز پژوهشی

نظام مسائل حکمرانی آموزش عالی: الزامات و موانع استقرار حکمرانی خوب درآموزش عالی ایران



مسئله و هدف

حکمرانی آموزش عالی یکی از مسائل و موضوعات کلیدی قرن بیست و یکم است. حکمرانی آموزش عالی از آن جهت اهمیت دارد که شرط لازم محقق ساختن نقش‌ها و وظایف آموزش عالی است. دانشگاه‌ها نقش‌های متنوع و در عین حال حیاتی برای جوامع دارند. آن‌ها نهادهای یادگیری، نهادهای ایجاد فرصت، نهادهای خلاقیت، نهادهای بحث‌های آزاد و نهادهای مروج کارآفرینی هستند و یکی از چالش‌های آموزش عالی، طراحی و تدوین آن نوع حکمرانی است که بهتر بتواند انتظارات فزاینده از آموزش عالی را پاسخ دهد.
حکمرانی موضوعی است پیچیده و بنابراین، مدیریت فرایندهای حکمرانی یک چالش واقعی است. اما چرا حکمرانی آموزش عالی به یک مسئله مهم تبدیل شده است؟ طی دهه‌های اخیر، آموزش عالی در سطح جهان و ایران با تغییرات چشمگیری مواجه بوده است. این تغییرات که شامل موارد زیر است باعث توجه روزافزون به حکمرانی آموزش عالی شده است: گسترش کمی آموزش عالی، تضمین کیفیت، نظارت و ارزیابی، تنوع موسسات عرضه‌کننده آموزش عالی، روش‌های جدید ارائه دروس، تنوع دانشجویان، آموزش عالی بین‌المللی، تحقیق و نوآوری، اقتصاد دانش بنیان، کاهش حمایت های مالی دولت.
هدف از برگزاری جلسات میز حکمرانی رسیدن به راه حل های نوآورانه و عملیاتی است.

دلایل و ضرورت


 
ضرورت ایجاد این میز، تفکر و راه حل یابی در مورد مسائلی است که نظام آموزش عالی ایران با آنها مواجه است. این مسائل، مواردی است که حکمرانی، بیش‌ترین تاثیر را در رفع آنها مسائل دارد. به عبارت دیگر، ریسمان ارتباطی این مسائل، همانا حکمرانی خوب است. در ایران حداقل هفت مسئله مهم و اصلی وجود دارد که با حکمرانی خوب در آموزش عالی، وضعیت آن‌ها بهبود می‌یابد. این هفت مسئله عبارتند از:
۱- کیفیت آموزش عالی
۲- وضعیت نظام برنامه‌ریزی آموزش عالی
۳- وضعیت ایران از لحاظ شاخص اقتصاد دانش
۴- وضعیت ایران از لحاظ شاخص رقابت‌پذیری
۵- عدم تناسب مسئولیت و اختیار و تعدد مراکز تصمیم‌گیری
۶- بودجه اختصاص یافته ناکافی به بخش آموزش عالی (عدالت تخصیصی)
۷- وضعیت ایران از لحاظ شاخص‌های خصوصی‌سازی آموزش عالی
مسئله را می‌توان علل و عوامل ایجاد فاصله بین وضع موجود و وضع مطلوب دانست. همچنین می‌توان به موانع رسیدن به هدف، مسئله گفت. به اعتقاد این میز، مهم‌ترین مسائل مرتبط با حکمرانی آموزش عالی، مواردی است که در شکل ۱ آورده شده و با تقویت و بهبود حکمرانی نظام آموزش عالی، می‌توان امید و انتظار بیش‌تری برای یافتن راه‌حل این مسئله‌ها را داشت.
 

شکل ۱- مهم‌ترین مباحث و مسائل مرتبط با حکمرانی نظام آموزش عالی ایران

 
همچنین، چنانکه در شکل ۱ هم مشخص شده است حکمرانی یکی از عوامل و بنیان های ارتقاء کیفیت در آموزش عالی است. اما چرا کیفیت با حکمرانی مرتبط است؟ مهم‌ترین دلیل آن عبارت است از افزایش پاسخ‌گویی آموزش عالی؛ چرا که پاسخ‌گویی یکی از عناصر اصلی حکمرانی خوب است. بنابراین، حکمرانی به مثابه ابزار اصلی بهبود و ارتقاء کیفیت در آموزش عالی عمل می‌کند. ارتقاءکیفیت از جمله مسائل مبتلابه آموزش عالی ایران است. طبق برخی بررسی ها ایران به لحاظ کیفیت آموزش عالی در بین ۵۰ کشور جهان رتبه ۴۷ را کسب کرده و بنابر این، ارتقاء و بهبود حکمرانی آموزش عالی، عاملی در جهت ارتقاء و بهبود کیفیت آموزش عالی است.
 از سوی دیگر، در یک تحقیق، نظر اعضای هیئت علمی شاغل در وزارت علوم، در مورد وضعیت حکمرانی خوب در آموزش عالی ایران، بررسی و از آنها پرسیده شد به لحاظ رعایت شاخص های حکمرانی خوب از یک تا ۱۰، چه نمره‌ای به آموزش عالی می دهند که پاسخ آنها نمره ۱/۴ بود، که عدد بسیار کمی است.