آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
مطالب پایگاه
پیام خود را بنویسید
| آخرین بروزرسانی: 1405/8/18 |
کتاب "فلسفۀ آموزش عالی با نگاهی به ایران" توسط دکتر مقصود فراستخواه استاد مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی تالیف و از سوی انتشارات موسسه راهی بازار نشر شد.
به گزارش روابط عمومی موسسه مولف در مورد کتاب چنین آورده:
فلسفه، به معنای فاصله‌گرفتن از چیزی، اندیشیدن جدی به آن و پرسشگری درباب آن است؛ پرسش‌هایی عمیق. فلسفیدن، مستلزم آشنایی‌زدایی از اموری است که چه‌بسا ساده و بدیهی انگاشته شده‌اند. فلسفه یعنی به‌رخ‌کشیدنِ غموض و ابهامات امور. گویی تنشی در روح فلسفه هست و آن این است که کلمات آسان شده‌اند و زمان آن رسیده است که آنها را دشوار کنیم. اگر این تعریف از فلسفه را مفروض بگیریم، فلسفۀ آموزش عالی، به معنای پرسشگری جدی از آموزش عالی است. آموزش عالی در معنای عام آن، هر نوع آموزش، پژوهش و تعاملات علمیِ بالاتر از سطح عمومی آموزش را دربرمی‌گیرد. همچنین شامل مجموعه‌ای از پروتکل‌های سیاستی، برنامه‌ای، نهادی و شناسایی‌های معتبر دربارۀ معیارها، صلاحیت‌ها و مدارک آن می‌شود.
اما شاید پیش از هر چیز این سؤال مطرح شود که چرا پرسش از آموزش عالی در اکنون ایران اهمیت دارد؟ در پاسخ شاید بتوان گفت که در ایران، آموزش عالی و دانشگاه، از امری خاص در دایرۀ نخبگانی، به یک گفتار اجتماعی بدل شده است. در همۀ شهرهای کوچک و بزرگ این سرزمین، ساختمان‌هایی ریزودرشت به نام دانشگاه و مؤسسۀ آموزش عالی سر بر‌آورده و جمعیتی بزرگ را درگیر خود کرده‌اند. در همین لحظه که شاید این سطور را می‌خوانید، قریب به ۲۰میلیون تحصیل‌کرده در اطراف شما زندگی می‌کنند که از این ساختمان‌ها فارغ‌التحصیل شده‌اند. همچنین چندمیلیون دانشجو- که صدها هزار تن از آنها در مقطع تحصیلات تکمیلی قرار دارند- و ده‌ها هزار عضو هیئت‌علمی، کم‌وبیش درگیر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی‌اند. در این ماه‌ها و سال‌ها، می‌توان گفت که روزانه شاید قریب به ۳۰۰هزار پایان‌نامه و رسالۀ تحصیلی در کشور در حال تدوین‌اند.
همهمۀ دانشگاه، شهرهای ما را فراگرفته و دانشگاه به یک مسئلۀ جمعیتی بدل شده است. آموزش عالی، یک مسئلۀ عمومی است. استقلال نهادی دانشگاه و آزادی علمی در برابر مداخلات و سیطرۀ قدرت یا نفوذ ارزش‌های بنگاهی بازار و شرکت‌ها، یک مسئله است. کنکور ورودی دانشگاه، طی دهه‌ها مسئله بود و است. تب‌وتاب‌های دانشجویی‌اش مسئله بود و است. ارتش دانش‌آموختگان بیکار- یا شاغل در مشاغل نامرتبط با رشته‌هایشان- مسئله است. همین‌طور سایر مسائل آموزش عالی ازجمله کیفیت و کارآمدی، درستکاری یا تقلب‌های علمی، و تبلیغات دولتی دربارۀ رشد مقالاتْ با ابهام جدی دربارۀ تأثیر و پاسخگویی اجتماعی.
همۀ این مسائل- که فقط نمونه‌ای از آنها ذکر شد- حسابشان با دانشگاه است و اگر دربارۀ دانشگاه سخنی گفته یا پرسشی مطرح شود، خود به یک همهمۀ ملی بدل می‌گردد و عملاً نیز چنین شده است. بنابراین، جا دارد که از آموزش عالی، پرسش‌های جدی بپرسیم؛ این امر، در عمیق‌ترین لایه‌های خود، به فلسفۀ آموزش عالی می‌انجامد. کتاب حاضر، حاوی برخی از مباحثی است که نویسنده، در کلاس‌های درس فلسفۀ آموزش عالی در دانشگاه تهران با دانشجویان در میان گذاشته و کوششی است برای تأمل در ادوار تاریخی و نسخه‌های مختلف این فلسفه.
رشتۀ سخن، از فلسفۀ آموزش عالی در دنیای پیشامدرن آغاز شده است؛ از دورۀ کلاسیک یونانی (آکادمی و لیسه) تا فلسفۀ حوزۀ اسکندریه و موسئوم‌ها و درنهایت، فلسفۀ حوزۀ ایران و اسلام که نمونۀ نهادی آن گندی‌شاپور بود و مثال‌های عالی از محاضر علمی همچون بیرونی، بیهقی، ابن‌بطوطه، ابن‌خلدون و ابن‌رشد. ادامۀ بحث، به فلسفۀ مدرسی در اروپای مسیحی (اسکولاستیک) و سوماها کشیده شده است.
فصول بعدی کتاب، به آموزش عالی در دنیای مدرن اختصاص یافته‌اند؛ از فلسفۀ انقلابی آموزش عالی در فرانسۀ گرماگرم انقلاب و عصر بناپارتی تا فلسفۀ قاره‌ای آموزش عالی در آلمان عصر روشنگری و دورۀ اقتدار ویلهلم سوم، فلسفۀ لیبرال آموزش عالی در انگلستان عصر ویکتوریا و ایرلندِ در مواجهه با قحطی و درنهایت، فلسفۀ پراگماتیستی آموزش عالی در آمریکای پس از جنگ جهانی دوم.
آنچه در این کتاب، محل توجه و تأکید قرار گرفته است، چندپارادایمی‌بودنِ فلسفۀ آموزش عالی در جهان ماست. نه فلسفۀ آموزش عالی چین و نه حتی فلسفۀ قاره‌ای آموزش عالی، لزوماً تابع جریان اصلی آموزش عالی آنگلوساکسونی نبوده‌اند. فلسفه‌های پست‌مدرن آموزش عالی نیز حتی تا رهیافت «نا‌‌سازمانْ‌‌‌انگار» و آنارشیستی به علم پیش رفته‌اند.
ازسوی‌دیگر، در این اثر، فلسفه‌های آموزش عالی، به دو دستۀ «فلسفه‌های خیر» و «فلسفه‌های شرّ» یا «فلسفه‌های امید» و «فلسفه‌های بیم» دسته‌بندی شده‌اند. پایان‌بخش کتاب نیز شکل‌گیری فلسفۀ آموزش و آموزش عالی در ایران است؛ در این قسمت، کانون درگیری ذهنی نویسنده، دوتایی «مادّۀ دانشگاه» و «ایدۀ دانشگاه» است؛ اینکه چرا ما در فلسفۀ آموزش عالی خویش کامروا نبوده‌ایم، چگونه زیر پای فلسفۀ آموزش عالی خالی است و چرا فلسفیدن، نیازمند ایستادن در جایی است؟
علاقمندان می توانند برای خرید کتاب با شماره ۲۳۵۱۷۱۶۷ تماس و یا اینجا کلیک نمایند.
فلسفه، به معنای فاصله‌گرفتن از چیزی، اندیشیدن جدی به آن و پرسشگری درباب آن است؛ پرسش‌هایی عمیق. فلسفیدن، مستلزم آشنایی‌زدایی از اموری است که چه‌بسا ساده و بدیهی انگاشته شده‌اند. فلسفه یعنی به‌رخ‌کشیدنِ غموض و ابهامات امور. گویی تنشی در روح فلسفه هست و آن این است که کلمات آسان شده‌اند و زمان آن رسیده است که آنها را دشوار کنیم. اگر این تعریف از فلسفه را مفروض بگیریم، فلسفۀ آموزش عالی، به معنای پرسشگری جدی از آموزش عالی است. آموزش عالی در معنای عام آن، هر نوع آموزش، پژوهش و تعاملات علمیِ بالاتر از سطح عمومی آموزش را دربرمی‌گیرد. همچنین شامل مجموعه‌ای از پروتکل‌های سیاستی، برنامه‌ای، نهادی و شناسایی‌های معتبر دربارۀ معیارها، صلاحیت‌ها و مدارک آن می‌شود.
اما شاید پیش از هر چیز این سؤال مطرح شود که چرا پرسش از آموزش عالی در اکنون ایران اهمیت دارد؟ در پاسخ شاید بتوان گفت که در ایران، آموزش عالی و دانشگاه، از امری خاص در دایرۀ نخبگانی، به یک گفتار اجتماعی بدل شده است. در همۀ شهرهای کوچک و بزرگ این سرزمین، ساختمان‌هایی ریزودرشت به نام دانشگاه و مؤسسۀ آموزش عالی سر بر‌آورده و جمعیتی بزرگ را درگیر خود کرده‌اند. در همین لحظه که شاید این سطور را می‌خوانید، قریب به ۲۰میلیون تحصیل‌کرده در اطراف شما زندگی می‌کنند که از این ساختمان‌ها فارغ‌التحصیل شده‌اند. همچنین چندمیلیون دانشجو- که صدها هزار تن از آنها در مقطع تحصیلات تکمیلی قرار دارند- و ده‌ها هزار عضو هیئت‌علمی، کم‌وبیش درگیر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی‌اند. در این ماه‌ها و سال‌ها، می‌توان گفت که روزانه شاید قریب به ۳۰۰هزار پایان‌نامه و رسالۀ تحصیلی در کشور در حال تدوین‌اند.
همهمۀ دانشگاه، شهرهای ما را فراگرفته و دانشگاه به یک مسئلۀ جمعیتی بدل شده است. آموزش عالی، یک مسئلۀ عمومی است. استقلال نهادی دانشگاه و آزادی علمی در برابر مداخلات و سیطرۀ قدرت یا نفوذ ارزش‌های بنگاهی بازار و شرکت‌ها، یک مسئله است. کنکور ورودی دانشگاه، طی دهه‌ها مسئله بود و است. تب‌وتاب‌های دانشجویی‌اش مسئله بود و است. ارتش دانش‌آموختگان بیکار- یا شاغل در مشاغل نامرتبط با رشته‌هایشان- مسئله است. همین‌طور سایر مسائل آموزش عالی ازجمله کیفیت و کارآمدی، درستکاری یا تقلب‌های علمی، و تبلیغات دولتی دربارۀ رشد مقالاتْ با ابهام جدی دربارۀ تأثیر و پاسخگویی اجتماعی.
همۀ این مسائل- که فقط نمونه‌ای از آنها ذکر شد- حسابشان با دانشگاه است و اگر دربارۀ دانشگاه سخنی گفته یا پرسشی مطرح شود، خود به یک همهمۀ ملی بدل می‌گردد و عملاً نیز چنین شده است. بنابراین، جا دارد که از آموزش عالی، پرسش‌های جدی بپرسیم؛ این امر، در عمیق‌ترین لایه‌های خود، به فلسفۀ آموزش عالی می‌انجامد. کتاب حاضر، حاوی برخی از مباحثی است که نویسنده، در کلاس‌های درس فلسفۀ آموزش عالی در دانشگاه تهران با دانشجویان در میان گذاشته و کوششی است برای تأمل در ادوار تاریخی و نسخه‌های مختلف این فلسفه.
رشتۀ سخن، از فلسفۀ آموزش عالی در دنیای پیشامدرن آغاز شده است؛ از دورۀ کلاسیک یونانی (آکادمی و لیسه) تا فلسفۀ حوزۀ اسکندریه و موسئوم‌ها و درنهایت، فلسفۀ حوزۀ ایران و اسلام که نمونۀ نهادی آن گندی‌شاپور بود و مثال‌های عالی از محاضر علمی همچون بیرونی، بیهقی، ابن‌بطوطه، ابن‌خلدون و ابن‌رشد. ادامۀ بحث، به فلسفۀ مدرسی در اروپای مسیحی (اسکولاستیک) و سوماها کشیده شده است.
فصول بعدی کتاب، به آموزش عالی در دنیای مدرن اختصاص یافته‌اند؛ از فلسفۀ انقلابی آموزش عالی در فرانسۀ گرماگرم انقلاب و عصر بناپارتی تا فلسفۀ قاره‌ای آموزش عالی در آلمان عصر روشنگری و دورۀ اقتدار ویلهلم سوم، فلسفۀ لیبرال آموزش عالی در انگلستان عصر ویکتوریا و ایرلندِ در مواجهه با قحطی و درنهایت، فلسفۀ پراگماتیستی آموزش عالی در آمریکای پس از جنگ جهانی دوم.
آنچه در این کتاب، محل توجه و تأکید قرار گرفته است، چندپارادایمی‌بودنِ فلسفۀ آموزش عالی در جهان ماست. نه فلسفۀ آموزش عالی چین و نه حتی فلسفۀ قاره‌ای آموزش عالی، لزوماً تابع جریان اصلی آموزش عالی آنگلوساکسونی نبوده‌اند. فلسفه‌های پست‌مدرن آموزش عالی نیز حتی تا رهیافت «نا‌‌سازمانْ‌‌‌انگار» و آنارشیستی به علم پیش رفته‌اند.
ازسوی‌دیگر، در این اثر، فلسفه‌های آموزش عالی، به دو دستۀ «فلسفه‌های خیر» و «فلسفه‌های شرّ» یا «فلسفه‌های امید» و «فلسفه‌های بیم» دسته‌بندی شده‌اند. پایان‌بخش کتاب نیز شکل‌گیری فلسفۀ آموزش و آموزش عالی در ایران است؛ در این قسمت، کانون درگیری ذهنی نویسنده، دوتایی «مادّۀ دانشگاه» و «ایدۀ دانشگاه» است؛ اینکه چرا ما در فلسفۀ آموزش عالی خویش کامروا نبوده‌ایم، چگونه زیر پای فلسفۀ آموزش عالی خالی است و چرا فلسفیدن، نیازمند ایستادن در جایی است؟
علاقمندان می توانند برای خرید کتاب با شماره ۲۳۵۱۷۱۶۷ تماس و یا اینجا کلیک نمایند.
کلیدواژه ها: ترجمه | تالیف | مقصود فراستخواه | چاپ کتاب |