وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

در نشست دوم تخصصی بین‌المللی‌سازی آموزش عالی چالش ها و فرصت ها، که با مشارکت بیش از یکصد تن از متخصصان این حوزه به صورت حضوری و مجازی در موسسه برگزار شد سخنرانان با بررسی ابعاد نظری، سیاستی و اجرایی همکاری‌های علمی فرامرزی، بر ضرورت بازنگری در الگوهای بین‌المللی‌سازی، رفع موانع نهادی، تقویت مشوق‌های آموزشی و پژوهشی و بهره‌گیری از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور تأکید کردند. در این نشست، بین‌المللی‌سازی آموزش عالی به‌عنوان فرایندی چندبعدی مورد توجه قرار گرفت که تحقق آن مستلزم هماهنگی سیاست‌ها، اصلاح سازوکارهای حمایتی و ایجاد زمینه‌های پایدار برای تعامل دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور با جامعه علمی بین‌المللی است.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با تأکید بر ضرورت کیفیت‌محوری در بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها گفت: افزایش تعداد دانشجویان خارجی به‌تنهایی به معنای بین‌المللی شدن دانشگاه‌ها نیست و این فرایند باید متناسب با مأموریت هر دانشگاه و با هدف ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش دنبال شود.

 رضا مهدی در نشست «بین‌المللی شدن آموزش عالی ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها» که امروز سه‌شنبه ۵ آبان‌ماه در موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی برگزار شد، با تاکید بر تفکر بر مفهوم بین‌المللی‌سازی و توجه به این موضوع فراتر از اعداد و ارقام گفت: تعداد دانشجویان بین‌المللی به‌تنهایی نشان‌دهنده میزان بین‌المللی شدن یک دانشگاه نیست. برای مثال، اگر در هزار رشته تحصیلی کشور، در هر رشته یک دانشجوی خارجی داشته باشیم یا در هزار دانشگاه، پنج دانشجوی بین‌المللی پذیرش کنیم، لزوماً به معنای تحقق بین‌المللی‌سازی نیست؛ زیرا چنین افزایشی ممکن است تأثیری بر کیفیت آموزش و پژوهش نداشته باشد.

وی با انتقاد از رویکرد یکسان به بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها گفت: گاهی در وزارت علوم، وزارت بهداشت و آموزش‌وپرورش، بین‌المللی‌سازی به‌گونه‌ای مطرح می‌شود که گویی گویی این موضوع صرفاً یک نسخه یا آیین‌نامه است. این در حالی است که برای مثال شرایط، امکانات، ظرفیت‌ها و مأموریت‌های دانشگاه تهران با دانشگاه ارومیه متفاوت است و سیاست‌های بین‌المللی‌سازی باید متناسب با ویژگی‌های هر دانشگاه تدوین شود.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با تاکید بر این‌که درک درست بین‌المللی‌سازی به معنای برقراری تعامل با دانش جهانی برای ارتقای سطح کشور، دانشگاه، فرهنگ و فناوری است، ادامه داد: اهمیت این رویکرد در آن است که دانشگاه بتواند توانایی جذب دانشجو و استاد را داشته باشد؛ زیرا دانشجویان و استادان بین‌المللی می‌توانند حامل تجربه، فرهنگ و شبکه‌های دانشی باشند.

مهدی با تأکید بر نقش تعاملات فرامرزی و بین‌المللی‌سازی در پویایی دانشگاه‌ها گفت: تحقق این هدف به عملکرد درست شبکه‌های علمی و درک صحیح انگیزه‌های برقراری تعاملات بین‌المللی وابسته است.

وی با اشاره به دو خطای رایجی که در فهم بین‌المللی‌سازی وجود دارد گفت: نخستین خطا، تقلیل‌گرایی است؛ یعنی بین‌المللی‌سازی را صرفاً از یک بُعد اقتصادی، فرهنگی یا علمی ببینیم، در حالی که این ابعاد با یکدیگر ارتباط دارند و باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.

وی افزود: خطای دوم، گلخانه‌ای کردن بین‌المللی‌سازی است؛ به این معنا که بدون توجه کافی به کیفیت و با تکیه بر آیین‌نامه‌ها و صرف منابع، صرفاً به دنبال افزایش شتاب‌زده اعداد و ارقام باشیم. افزایش کمی بدون توجه به کیفیت، به‌تنهایی دستاوردی برای دانشگاه‌ها ایجاد نمی‌کند.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با اشاره به ابعاد مختلف تحرک بین‌المللی در آموزش عالی گفت: این تحرک را می‌توان در چهار حوزه تحرک دانشجویان، تحرک اعضای هیئت علمی، تحرک برنامه‌های علمی و تحرک پردیس‌ها و شعب دانشگاهی بررسی کرد.

وی افزود: تحرک دانشجویی از مهم‌ترین ابعاد بین‌المللی‌سازی است و به معنای ورود و خروج دانشجویان از کشورهاست. در کنار آن، تحرک اعضای هیئت علمی، اجرای برنامه‌های علمی مشترک و ایجاد پردیس‌ها و شعب بین‌المللی نیز اهمیت دارد.
 

الگوی توسعه پردیس‌های بین‌المللی در جهان

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با اشاره به توسعه پردیس‌های بین‌المللی در جهان گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند در کشورهای دیگر پردیس و شعبه داشته باشند یا با همکاری سرمایه‌گذاران، میزبان پردیس‌های خارجی شوند. این الگو در جهان مورد توجه است و اگر پردیس‌ها به‌درستی طراحی شوند، می‌توانند بستری برای اجرای بخش مهمی از برنامه‌های علمی بین‌المللی باشند.

مهدی با تأکید بر اینکه تحرک دانشجویی نباید صرفاً به تحصیل چهارساله در یک کشور خارجی محدود شود، گفت: تبادل دانشجو برای گذراندن یک نیمسال تحصیلی، آموزش چند درس در دانشگاهی هم‌تراز، سفرهای مطالعاتی و دوره‌های کوتاه‌مدت، همگی از اشکال تحرک بین‌المللی هستند.

کارآموزی و کارورزی بین‌المللی ظرفیت مغفول دانشگاه‌های کشور

وی کارآموزی و کارورزی بین‌المللی را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های مغفول در دانشگاه‌های کشور دانست و افزود: کارآموزی بین‌المللی از باکیفیت‌ترین و بهره‌ورترین شکل‌های تحرک دانشجویی است، اما متأسفانه در کشور ما به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است.

وی ادامه داد: کیفیت تجربه دانشجو، حمایت‌های فرهنگی و اجتماعی و حتی بازدیدهای کوتاه از کشورهای دیگر نیز می‌تواند در توسعه شناخت بین‌المللی دانشجویان مؤثر باشد.

۲.۶ درصد از جمعیت دانشجویی جهان بین‌المللی‌ هستند

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با اشاره به آمارهای جهانی آموزش عالی گفت: در جهان حدود ۲۷۰ میلیون دانشجو وجود دارد که حدود هفت میلیون نفر از آنان خارج از کشور خود تحصیل می‌کنند؛ یعنی حدود ۲.۶ درصد از جمعیت دانشجویی جهان را دانشجویان بین‌المللی تشکیل می‌دهند. این سهم نشان می‌دهد که جذب دانشجوی بین‌المللی بازاری رقابتی است و کشورها برای حضور مؤثر در آن باید تلاش کنند.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی افزود: سهم ایران از بازار آموزش عالی بین‌المللی حدود ۱.۲ درصد اعلام شده و کشور میزبان حدود یک درصد دانشجویان بین‌المللی است. همچنین، بر اساس آمار ارائه‌شده، حدود ۱.۸ درصد دانشجویان کشور غیرایرانی هستند؛ این در حالی است که ظرفیت ایران برای جذب دانشجوی بین‌المللی بسیار بیشتر از میزان فعلی است.

مهدی با اشاره به اهمیت تحرک اعضای هیئت علمی گفت: صرف جابه‌جایی استادان و اعضای هیئت علمی به معنای تحقق اهداف بین‌المللی‌سازی نیست، بلکه باید بررسی کرد که جذب هر استاد چه تأثیری بر ارتقای علمی یک رشته دارد.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با اشاره به آمار بنیاد ملی علوم آمریکا درباره ترکیب اعضای هیئت علمی در رشته‌های مختلف اظهار کرد: در رشته‌های نوظهور مانند علوم کامپیوتر، بیش از ۵۰ درصد استادان در آمریکا غیرآمریکایی هستند، در حالی که این سهم در رشته‌های بومی کمتر از ۲۰ درصد است. این تفاوت نشان می‌دهد که حضور استادان خارجی می‌تواند برای برخی رشته‌ها دستاوردهای علمی بیشتری به همراه داشته باشد.

وی افزود: ما نیز می‌توانیم برای رشته‌های جدید و اولویت‌دار هدف‌گذاری کنیم و مشخص کنیم که جذب چه استادانی، با چه تخصصی و برای کدام رشته‌ها می‌تواند به ارتقای علمی دانشگاه‌ها کمک کند.

وی با تأکید بر امکان توسعه برخی همکاری‌های علمی حتی در شرایط تحریم گفت: این حوزه ظرفیت‌هایی دارد که در صورت برخورداری از برنامه‌ای منسجم، می‌توان تحرکات بین‌المللی را افزایش داد و ورود دانشجویان و استادان از خارج به کشور را تقویت کرد. البته تحقق این هدف به تلاش و برنامه‌ریزی زیادی نیاز دارد.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با اشاره به تجربه برنامه‌های مشترک دانشگاهی گفت: در مقاطعی، دانشگاه‌های کشور بر اجرای برنامه‌های مشترک با دانشگاه‌های فرانسه، چین و آمریکا تمرکز داشتند، اما این همکاری‌ها به‌تدریج کم‌رنگ شده است و باید برای احیای ظرفیت‌های مناسب اقدام کرد.

مهدی با اشاره به وضعیت پردیس‌ها و شعب بین‌المللی دانشگاه‌ها در جهان گفت: بر اساس آمارهای ارائه‌شده، حدود ۳۰۰ پردیس و شعبه بین‌المللی در جهان وجود دارد که سهم قابل توجهی از آنها در کشورهای آسیایی مستقر هستند. بیش از ۵۰ درصد جذب دانشجویان در این الگوها از طریق شعب و پردیس‌های بین‌المللی انجام می‌شود و مبدأ حدود نیمی از این پردیس‌ها نیز آمریکا است.

وی تأکید کرد: در توسعه این الگوها نباید صرفاً به تقلید از تجربه‌های جهانی یا گسترش کمی بدون مأموریت مشخص روی بیاوریم؛ زیرا فرهنگ، تجربه و دانش ما با دیگر کشورها متفاوت است. باید بررسی کنیم که کدام الگو با شرایط و نیازهای آموزش عالی ایران تناسب دارد.

مهدی با اشاره به پیامدهای تحرک بین‌المللی در دانشگاه‌ها گفت: نخستین موضوع، تعریف درست مأموریت است. مأموریت هر دانشگاه باید متناسب با رشته‌ها، موقعیت، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های آن تعریف شود و دانشگاه‌ها نباید خود را صرفاً با یکدیگر مقایسه کنند.

وی تنوع‌بخشی به فعالیت‌های بین‌المللی را از دیگر ضرورت‌ها دانست و افزود: باید از تمرکز صرف بر مدرک و مدرک‌گرایی فراتر برویم و به ظرفیت‌های داخلی نیز توجه کنیم. همچنین، پیوند دانشگاه با جامعه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دانش جهانی برای دانشگاهی که نتواند به جامعه خدمت کند، به‌تنهایی فایده چندانی نخواهد داشت.

معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با تأکید بر اینکه دانشگاه بین‌المللی باید تعامل معناداری با جهان داشته باشد، گفت: در مسیر بین‌المللی‌سازی آموزش عالی، سه اصل باید مورد توجه قرار گیرد؛ نخست، برخورداری از اندیشه جهانی، دوم، جهت‌دهی اقدامات بر اساس نیازها و شرایط بومی با هدف توسعه کشور و سوم، توجه به کیفیت در محصولات و فعالیت‌های عمومی، آموزشی و پژوهشی.

به گفته وی، بین‌المللی‌سازی زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که تعاملات جهانی به ارتقای کیفیت و توسعه ملی منجر شود.
 

بین‌المللی‌شدن آموزش عالی به مشارکت فعال اعضای هیئت علمی نیاز دارد
دکتر غلامرضا ذاکرصالحی، استاد مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، با تأکید بر نقش محوری اعضای هیئت علمی در بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها، بر ضرورت عبور از رویکردهای صرفاً اداری و تفاهم‌نامه‌محور و حرکت به سوی همکاری‌های علمی اثربخش، مستمر و مبتنی بر مشارکت استادان تأکید کرد.
 ذاکرصالحی در نشست تخصصی بین‌المللی‌سازی آموزش عالی و تحرکات علمی بین‌المللی، با ارائه دیدگاه‌های خود درباره نقش و جایگاه اعضای هیئت علمی در این فرایند، ابعاد مختلف بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها، موانع ساختاری و سازمانی و راهکارهای تقویت همکاری‌های علمی در شرایط تحریم را تشریح کرد.
وی با تفکیک رویکردهای مختلف بین‌المللی‌سازی، از جمله رویکردهای بروکراتیک، رقابتی و پرستیژی، بر این نکته تأکید کرد که افزایش تعداد تفاهم‌نامه‌ها و اجرای فعالیت‌های پراکنده، به‌تنهایی به معنای بین‌المللی‌شدن دانشگاه نیست. به گفته وی، تحقق این هدف مستلزم تغییر در نگرش‌ها، فرهنگ سازمانی و شیوه‌های فعالیت دانشگاه‌ها و توجه به کیفیت و اثربخشی همکاری‌های علمی است.

اعضای هیئت علمی؛ موتور محرک همکاری‌های علمی بین‌المللی
استاد مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، همکاری‌های علمی بین‌المللی فردی استادان را از عوامل مؤثر در پیشرفت علمی و شکل‌گیری شبکه‌های پژوهشی جهانی دانست و بر نقش اعضای هیئت علمی به‌عنوان سفیران علمی دانشگاه‌ها تأکید کرد. در این چارچوب، مشارکت در طرح‌های پژوهشی مشترک، نگارش مقالات با همتایان خارجی، برگزاری کلاس‌ها و کارگاه‌های مشترک، حضور در شبکه‌های علمی بین‌المللی و همکاری در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی، از جمله زمینه‌های نقش‌آفرینی استادان در این فرایند است.
وی با اشاره به اینکه تحقق این نقش صرفاً به انگیزه فردی استادان وابسته نیست، حمایت مدیریت دانشگاه، همکاری دفاتر بین‌الملل، ایجاد مشوق‌های مادی و معنوی و فراهم‌کردن بسترهای حقوقی و اداری تسهیل‌کننده را ضروری دانست.

بین‌المللی‌سازی در داخل دانشگاه و توسعه همکاری‌ها در شرایط تحریم
دکتر ذاکرصالحی همچنین به مفهوم «بین‌المللی‌سازی در خانه» پرداخت و آن را یکی از مسیرهای گسترش ابعاد بین‌المللی آموزش عالی دانست. در این رویکرد، با بین‌المللی‌کردن محتوای برنامه‌های درسی، بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و منابع علمی جهانی، تقویت مهارت‌های میان‌فرهنگی دانشجویان و توسعه تعامل با دانشجویان بین‌المللی، می‌توان زمینه بهره‌مندی از ظرفیت‌های علمی و فرهنگی بین‌المللی را در محیط داخلی دانشگاه فراهم کرد.
وی در بخش دیگری از ارائه خود، راهکارهایی برای تداوم همکاری‌های علمی در شرایط تحریم مطرح کرد. استفاده از پلتفرم‌های مجازی و برگزاری درس‌های مشترک آنلاین، توسعه همکاری‌های غیرمستقیم، تقویت شبکه‌های علمی ایرانیان خارج از کشور، گسترش همکاری‌های دوجانبه مکمل و بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای واسط علمی، از جمله مسیرهای پیشنهادی برای حفظ و توسعه ارتباطات علمی بود. همچنین، آگاهی از مقررات بین‌المللی و ضوابط دانشگاهی و شناسایی مزیت‌های رقابتی علم ایران، از الزامات طراحی همکاری‌های مؤثر عنوان شد.

ضرورت اصلاح سازوکارهای حمایتی و ارزیابی عملکرد
ذاکرصالحی با اشاره به برخی موانع مشارکت اعضای هیئت علمی در فعالیت‌های بین‌المللی، کمبود منابع، ضعف برنامه‌ریزی نهادی، روشن‌نبودن نقش‌ها و مسئولیت‌ها و تأثیر سیاست‌های ارتقا بر انگیزه استادان را از جمله عوامل محدودکننده برشمرد.
وی همچنین بر ضرورت ارزیابی بین‌المللی‌سازی بر اساس شاخص‌هایی فراتر از تعداد فعالیت‌ها تأکید کرد. از این منظر، کیفیت و اثربخشی همکاری‌ها، استمرار مشارکت، ارزش افزوده علمی، رضایت شرکای خارجی و انتقال تجربه، از جمله معیارهایی هستند که می‌توانند تصویری دقیق‌تر از نتایج فعالیت‌های بین‌المللی ارائه دهند.
وی در جمع‌بندی مباحث خود، ایجاد درک مشترک و تعهد فراگیر در سطوح مختلف دانشگاه، هماهنگی میان بخش‌ها، تخصیص منابع پایدار و توجه به بین‌المللی‌سازی به‌عنوان فرایندی مستمر و نه پروژه‌ای مقطعی را ضروری دانست. بر این اساس، پیوند میان ابتکار اعضای هیئت علمی، حمایت نهادی و سیاست‌گذاری مؤثر می‌تواند زمینه تبدیل فعالیت‌های پراکنده به همکاری‌های علمی پایدار و اثربخش را فراهم کند.
 

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم با اشاره به موانع توسعه دیپلماسی علمی ایران از جمله تحریم‌ها، کمبود بودجه و ناهماهنگی نهادها، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور، تقویت همکاری‌های استادمحور و استفاده از سازمان‌های بین‌المللی و بسترهای مجازی برای گسترش تعاملات علمی تأکید کرد.

 احسان قبول در نشست «بین‌المللی شدن آموزش عالی ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها» که امروز سه‌شنبه ۵ آبان‌ماه در موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی کشور برگزار شد، در مورد محدودیت‌ها و راهکارهای توسعه دیپلماسی علمی گفت: محدودیت‌های دیپلماسی علمی را می‌توان از دو منظر خارجی و داخلی بررسی کرد. از منظر خارجی، کشور با تحریم‌هایی مواجه بوده است. دانشمندان هسته‌ای ایران نیز به دلیل داشتن دانش و فعالیت در مسیر حل مسائل کشور، مورد هدف قرار گرفته‌اند.

وی با اشاره به رویکرد آمریکا در این زمینه گفت: آمریکا در حوزه علم و فناوری از جایگاه نخست جهانی برخوردار است و تلاش می‌کند دیدگاه‌های خود را به کشورهای دیگر تحمیل کند. تحریم‌ها نیز بر حضور فعالان و مجریان اصلی دیپلماسی علمی و دانشجویان در عرصه بین‌المللی تأثیر گذاشته است.

بودجه اندک ایران برای تعاملات علمی بین‌المللی

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم با اشاره به محدودیت‌های مالی به عنوان یکی دیگر از موانع توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی گفت: بودجه‌ای که در ایران برای آموزش عالی و تعاملات علمی بین‌المللی اختصاص می‌یابد، بسیار ناچیز است. بودجه وزارت علوم کمتر از یک میلیارد دلار است و بخش عمده آن صرف حقوق و دستمزد نیروی انسانی و هزینه‌های جاری می‌شود و در نتیجه، منابع محدودی برای تعاملات علمی بین‌الملی باقی می‌ماند.

وی ادامه داد: این محدودیت مالی مانع استفاده مناسب از فرصت‌های موجود، از جمله فرصت‌های مطالعاتی اعضای هیئت علمی و دانشجویان شده است. در دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰، اعضای هیئت علمی امکان بیشتری برای استفاده از فرصت‌های مطالعاتی داشتند، اما اکنون فاصله میان هزینه واقعی این برنامه‌ها و اعتبارات اختصاص‌یافته به آنها بسیار زیاد است.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم، وجود نهادهای موازی در حوزه همکاری‌های علمی بین‌المللی را از دیگر محدودیت‌های داخلی دانست و گفت: فعالیت این نهادها، به‌ویژه برای باعث سردرگمی دانشجویان و اعضای هیئت علمی می‌شود.

وی حساسیت نهادهای نظارتی و امنیتی نسبت به دیپلماسی علمی را نیز از موضوعات مهم این حوزه دانست و گفت: کشور در مرحله حساسی قرار دارد و در سال‌های اخیر با جنگ‌هایی مبتنی بر فناوری مواجه بوده است. آنچه توانسته کشور را از این شرایط عبور دهد، برتری فناوری و پاسخ‌های فناورانه در برابر تهاجمات بوده است.

حساسیت نهادهای نظارتی به نوع ارتباطات بین‌المللی طبیعی است

وی افزود: در این شرایط طبیعی است که نهادهای نظارتی نسبت به نوع ارتباطات بین‌المللی حساس باشند. قوانین مرتبط با مقابله با نفوذ نیز با هدف صیانت از حوزه فناوری در شرایط جنگی و بین دو دوره جنگی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

قبول از فرم‌محوری در همکاری‌های علمی بین‌المللی انتقاد کرد و گفت: در رویکرد سنتی، دانشگاه‌ها تفاهم‌نامه‌هایی امضا می‌کنند و رؤسای دانشگاه‌ها همراه با مدیران به کشورهای دیگر سفر می‌کنند و توافق‌هایی انجام می‌دهند، اما پس از بازگشت، درگیر امور روزمره می‌شوند و پیگیری مؤثری برای اجرای توافق‌ها صورت نمی‌گیرد. اگر همکاری‌های علمی به امضای تفاهم‌نامه و توافق در سطوح مدیریتی محدود شود، نتیجه آن ناکارآمدی خواهد بود. باید از این سطح فراتر رفت و لایه‌های عمیق‌تر و اجرایی تعاملات بین‌المللی را فعال کرد.

ایران حدود ۴۰۰ کرسی زبان و ادبیات فارسی در جهان است

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی ایران برای توسعه تعاملات بین‌المللی گفت: حتی در دشوارترین شرایط روابط بین‌المللی نیز زبان و ادبیات فارسی تعطیل نمی‌شود. ایران حدود ۴۰۰ کرسی زبان و ادبیات فارسی در جهان دارد و در هند نیز ۱۲۰ گروه زبان فارسی فعال است؛ بنابراین، پیام سعدی، فردوسی و بیدل همچنان مخاطبان و علاقه‌مندان خود را دارد.

وی افزود: در آمریکا، زبان و ادبیات فارسی در چارچوب مطالعات زبان‌های شرقی در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود و دانشگاه‌های معتبری مانند آکسفورد و کمبریج در انگلستان نیز از گذشته کرسی‌های زبان فارسی داشته‌اند.

قبول با اشاره به جایگاه ایران گفت: ایران به دلیل جایگاه تاریخی و تمدنی خود و پرورش اندیشمندان، شاعران و دانشمندانی مانند فردوسی و ابوعلی سینا، برای دانشگاه‌های خارجی جذابیت دارد. پژوهشگران این دانشگاه‌ها به دنبال ارتباط با استادان ایرانی و ایران‌شناسان هستند تا شناخت دقیق‌تری از جغرافیا، تاریخ و جامعه ایران به دست آورند.

وی به ظرفیت‌های ایران‌شناسی باستان، ایران‌شناسی پس از اسلام و ایران‌شناسی معاصر اشاره کرد و افزود: این حوزه‌ها می‌توانند دروازه‌ای برای ارتباطات و تعاملات بین‌المللی باشند و دانشگاه‌های کشور باید از ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی خود برای توسعه همکاری‌های علمی بهره بگیرند.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم، با بیان این‌که استادمحور کردن همکاری‌های بین‌المللی یکی از راهکارهای عبور از محدودیت‌های موجوداست، ادامه داد: در شرایطی که ارتباط دانشگاه با دانشگاه ممکن است به دلیل ملاحظات طرف‌های خارجی دشوار باشد، می‌توان سطح همکاری را به ارتباط استاد با استاد گسترش داد. همکاری بین‌المللی زمانی زنده و پویا می‌ماند که استادان در آن نقش فعال داشته باشند. باید به استادانی که زمینه و ظرفیت همکاری بین‌المللی دارند، اجازه دهیم فعالیت‌های خود را پیش ببرند و در عین حال، فضای امن و مناسبی برای گزارش‌دهی و پیگیری این ارتباطات فراهم کنیم.

مشارکت اساتید ایرانی به عنوان اساتید راهنما و مشاور دانشجویان ایرانی خارج از کشور

قبول با اشاره به جمعیت دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در خارج از کشور گفت: حدود ۱۰۰ هزار دانشجوی ایرانی در کشورهای مختلف تحصیل می‌کنند و این جمعیت می‌تواند ظرفیت مهمی برای تقویت ارتباط دانشگاه‌های داخل و خارج کشور باشد.

وی توضیح داد: یکی از برنامه‌های پیشنهادی این است که دانشجویان ایرانی خارج از کشور، استاد راهنمای دوم یا مشاور از دانشگاه‌های ایران داشته باشند تا استادان داخلی نیز در فرایند علمی آنها مشارکت کنند. همچنین می‌توان برنامه‌های درسی مشترکی طراحی کرد که بخشی از تحصیل دانشجو در دانشگاه‌های معتبر داخلی انجام شود.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم ادامه داد: چنین رویکردی می‌تواند به شکل‌گیری طرح‌های پژوهشی مشترک، انتشار مقالات مشترک و اجرای برنامه‌های آموزشی مشترک منجر شود و در ادامه، زمینه تبادل استادان را نیز فراهم کند.

توسعه همکاری علمی با عراق

وی با اشاره به حضور حدود ۷۵ هزار دانشجوی بین‌المللی در دانشگاه‌های ایران گفت: پیشنهادهایی برای توسعه همکاری با عراق نیز مطرح شده است. از جمله اینکه با توجه به تحصیل حدود ۹ هزار دانشجوی دکتری عراقی در ایران، از طرف عراقی خواسته شده است استاد راهنمای دوم برای دانشجویان معرفی کند.

قبول افزود: اگر پایان‌نامه‌های این دانشجویان به مسائل مشترک زیست‌بوم ایران و عراق بپردازد، همکاری دانشگاهی می‌تواند علاوه بر ارتقای علمی، به حل مسائل دو کشور و منطقه نیز کمک کند.

زندگی ۲ میلیون ایرانی در خارج از کشور

قبول با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور اظهار کرد: حدود دو میلیون ایرانی در خارج از کشور زندگی می‌کنند که بخشی از آنها در نهادهای علمی فعال هستند یا شرکت‌های دانش‌بنیان دارند. بسیاری از افرادی که مهاجرت کرده‌اند، از نیروهای توانمند و سرآمد در حوزه علم و فناوری بوده‌اند و می‌توان این ظرفیت را به فرصتی برای کشور تبدیل کرد.

وی افزود: در ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از جنگ، نشانه‌هایی از افزایش تمایل ایرانیان خارج از کشور برای برقراری ارتباط با ایران مشاهده شده است. افرادی که ممکن است به دلایل مختلف ارتباطشان با کشور کاهش یافته باشد، اکنون آمادگی بیشتری برای انتقال تجربه، دانش، مهارت و فناوری خود دارند.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم ادامه داد: برخی استادان بازنشسته دانشگاه‌های معتبر جهان نیز برای همکاری با ایران آمادگی دارند. باید برای استفاده از این ظرفیت‌ها برنامه‌های مشخصی طراحی کرد تا ارتباط ایرانیان خارج از کشور با دانشگاه‌ها و مراکز علمی داخلی به فعالیتی مستمر و مؤثر تبدیل شود.

قبول، استفاده از ظرفیت سازمان‌های بین‌المللی را از دیگر راهکارهای توسعه دیپلماسی علمی دانست و گفت: در شرایطی که ارتباط مستقیم دانشگاه‌ها با برخی کشورها با محدودیت مواجه است، سازمان‌های بین‌المللی می‌توانند زمینه‌ساز تداوم همکاری‌ها باشند.

وی افزود: برای نمونه، می‌توان از ظرفیت یونسکو برای برقراری ارتباطات علمی استفاده کرد و سازمان‌هایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اکو نیز می‌توانند بستری برای گسترش تعاملات بین‌المللی دانشگاه‌ها فراهم کنند.

قبول با اشاره به ضرورت توسعه دیپلماسی علمی مجازی اظهار کرد: رؤسای دانشگاه‌ها و استادان باید از ظرفیت فضای مجازی برای برقراری ارتباطات علمی بهره بگیرند. بسیاری از موضوعات قابل طرح در کنفرانس‌ها، برنامه‌های راهنمایی و مشاوره علمی و فعالیت‌های منتورینگ را می‌توان به‌صورت مجازی دنبال کرداستفاده از این ابزارها می‌تواند بخشی از محدودیت‌های ارتباطات حضوری را کاهش دهد و امکان استمرار همکاری‌های علمی را فراهم کند.

افزایش شاخص‌های همکاری علمی بین‌المللی در ۹ ماه گذشته

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم با بیان اینکه کشور در دوره‌ای گذار قرار دارد، گفت: دیپلماسی علمی از شرایط و رویکردهای کلان کشور تأثیر می‌پذیرد و اقدامات امروز ما پیامدهای خود را در آینده نشان خواهد داد.

وی افزود: حتی در شرایط فعلی نیز فرصت‌های همکاری و تعاملات بین‌المللی برای دانشگاه‌های برتر و دانشگاه‌های دارای جایگاه متوسط، بیش از میزان فعالیت‌هایی است که اکنون شاهد آن هستیم؛ بنابراین، باید از ظرفیت‌های موجود به شکل مؤثرتری استفاده کنیم.

قبول با ابراز خوش‌بینی نسبت به آینده همکاری‌های علمی بین‌المللی اظهار کرد: در ۹ ماه گذشته، ۱۵۰ شاخص همکاری علمی و بین‌المللی روند افزایشی داشته‌اند.

وی ابراز امیدواری کرد با پایداری مردم، ایثار و ازخودگذشتگی نیروهای مسلح و اتخاذ سیاست‌های مناسب از سوی مسئولان، کشور بتواند این دوره حساس را پشت سر بگذارد و مسیر توسعه همکاری‌های علمی و بین‌المللی را ادامه دهد.
 

مدرس دانشگاه ارومیه با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها، گفت: تحریم‌ها تنها مانع توسعه همکاری‌های علمی نیستند و خودتحریمی، ضعف شبکه‌سازی علمی، کمبود مشوق‌ها و محدودیت‌های سیاست‌گذاری نیز می‌توانند فرصت‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها را کاهش دهند؛ از این رو، «گشایش هوشمند کنترل‌شده» می‌تواند مسیری برای تقویت همکاری‌های علمی و ارتقای جایگاه جهانی دانشگاه باشد.

 صنم صلواتی در نشست «بین‌المللی شدن آموزش عالی ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها» که امروز سه‌شنبه ۵ آبان‌ماه در موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی برگزار شد، با اشاره به تجربه حدود ۱۰ سال فعالیت در حوزه ارزیابی علمی و بین‌المللی دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری گفت: هدف از بررسی تجربه‌های بین‌المللی و شاخص‌های ارزیابی، استفاده از اقداماتی است که در کشورهای دیگر انجام شده تا دانشگاه‌های کشور برای توسعه فعالیت‌های بین‌المللی، مسیرهای آزموده‌شده را بشناسند و از ابتدا شروع نکنند.
 

رتبه دوم ایران در هدایت علمی مقالات مشترک

عضو هیئت‌علمی دانشگاه ارومیه با اشاره به داده‌های بین‌المللی درباره تولیدات علمی ایران گفت: بر اساس داده‌هایی که بررسی کرده‌ام، ایران در شاخص هدایت علمی مقالات مشترک، رتبه دوم جهان را پس از چین دارد. منظور از این شاخص آن است که در حدود ۷۰ درصد مقالات مشترک مورد اشاره، پژوهشگران ایرانی نویسنده اول یا نویسنده مسئول بوده‌اند؛ بنابراین، این رتبه به معنای دوم بودن ایران در تعداد کل مقالات مشترک نیست، بلکه به نقش محوری پژوهشگران ایرانی در این مقالات مربوط می‌شود.

وی افزود: همچنین، ۱۱۴۲ پژوهشگر ایرانی در جمع یک درصد پژوهشگران پراستناد جهان قرار دارند. این داده‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت علمی کشور قابل توجه است، اما برای بهره‌گیری بهتر از آن باید سیاست‌گذاری و شبکه‌سازی بین‌المللی تقویت شود.

این مدرس دانشگاه ارومیه با اشاره به فعالیت‌های ارزیابی بین‌المللی‌سازی از سال ۱۳۹۴ در چارچوب مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم گفت: در این فرایند، تلاش شد نظامی برای ارزیابی فعالیت‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها طراحی شود و دفاتر همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، اطلاعات و مستندات مربوط به فعالیت‌های خود را به‌صورت سالانه گردآوری و ارائه کنند.

وی ادامه داد: این اطلاعات پس از بررسی و راستی‌آزمایی، مبنایی برای ارزیابی و ارائه راهنمایی به مراکز علمی قرار می‌گرفت تا مشخص شود هر دانشگاه یا پژوهشگاه در چه حوزه‌هایی ظرفیت بیشتری برای فعالیت بین‌المللی دارد.

بین‌المللی‌سازی فراتر از امضای تفاهم‌نامه است

صلواتی با اشاره به محورهای ارزیابی بین‌المللی‌سازی نهادهای علمی گفت: در این ارزیابی‌ها، شش محور اصلی در نظر گرفته شده است که صرفاً مجموعه‌ای از شاخص‌ها نیستند، بلکه زنجیره‌ای از فعالیت‌ها را تشکیل می‌دهند که اتصال به آنها می‌تواند دانشگاه، پژوهشگاه یا پارک علم و فناوری را به نظام بین‌المللی علم و فناوری پیوند دهد.

وی با تأکید بر اهمیت عضویت و مشارکت فعال در مجامع علمی اظهار کرد: گاهی تصور می‌کنیم بین‌المللی‌سازی صرفاً به معنای امضای تفاهم‌نامه است، در حالی که در روش‌شناسی نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی، از جمله کیواس و تایمز، شهرت دانشگاهی نیز اهمیت دارد.

این مدرس دانشگاه ارومیه افزود: حضور استادان در هیئت تحریریه مجلات علمی، داوری کنفرانس‌های بین‌المللی و میزبانی رویدادهای علمی می‌تواند به افزایش شهرت دانشگاه‌ها کمک کند. نباید در مجامعی که قواعد و مسیرهای علم جهانی در آنها شکل می‌گیرد، غایب باشیم؛ بلکه باید با حضور فعال، جایگاه علمی خود را تقویت کنیم.

وی یکی دیگر از محورهای مهم بین‌المللی‌سازی را انتقال دانش و فناوری و ارتباط دانشگاه با صنعت دانست و گفت: محصولی که یک شرکت دانش‌بنیان تولید می‌کند، می‌تواند به کشورهای همسایه صادر شود. تحریم‌ها ممکن است انتقال پول را دشوار کنند، اما نباید ظرفیت انتقال ایده، داده و فناوری را نادیده بگیریم. دانشگاه‌ها باید از رویکرد صرفاً مقاله‌محور فراتر بروند و به سمت حل مسائل و خلق ثروت حرکت کنند.

آموزش مهارت‌های بین‌المللی به دانشجویان ضروری است

این مدرس دانشگاه ارومیه با انتقاد از شیوه‌های آموزش دانشگاهی گفت: گاهی کلاس دانشگاه به محیطی شبیه کلاس دبیرستان تبدیل می‌شود؛ استاد جزوه ارائه می‌کند، از همان جزوه امتحان می‌گیرد و دانشجو نیز فرصت کافی برای آشنایی با منابع علمی متنوع و مهارت‌های مورد نیاز برای فعالیت در فضای بین‌المللی پیدا نمی‌کند.

وی ادامه داد: ما مهارت‌هایی را که دانشجو برای حضور در رویدادهای بین‌المللی، کسب اعتبار علمی، تأمین مالی پژوهش و حتی درآمدزایی از فعالیت‌های علمی به آنها نیاز دارد، به اندازه کافی آموزش نمی‌دهیم. باید به دانشجو یاد بدهیم چگونه از دل یک پژوهش، فرصت همکاری، تأمین مالی یا خلق ثروت ایجاد کند.

صلواتی با اشاره به برخی فرصت‌های بین‌المللی برای دانشجویان گفت: در جهان، چالش‌های نوآوری و ایده‌پردازی با جوایز نقدی برگزار می‌شوند و برخی از آنها امکان دسترسی به منابع مالی و فرصت‌های کارآموزی در مراکز تحقیقاتی معتبر را فراهم می‌کنند. از جمله این فرصت‌ها می‌توان به چالش‌های جهانی نوآوری، چالش ژنو و هالت پرایز اشاره کرد.

وی افزود: همچنین، فرصت‌هایی برای دریافت کمک‌هزینه حضور در کنگره‌ها و اجرای پروژه‌های پژوهشی وجود دارد که دانشجویان ایرانی نیز می‌توانند از آنها استفاده کنند. آشنایی دانشجویان با این فرصت‌ها می‌تواند کلاس‌های دانشگاهی را کاربردی‌تر کند و زمینه کسب تجربه، ایجاد رزومه بین‌المللی و افزایش توانمندی‌های علمی آنان را فراهم آورد.

این مدرس دانشگاه ارومیه تأکید کرد: استادان در این زمینه نقش مهمی دارند و با هدایت درست دانشجویان می‌توانند به تقویت ارتباطات علمی بین‌المللی و افزایش فرصت‌های فعالیت پژوهشی آنها کمک کنند.

بیش از نیمی از امتیاز برخی رتبه‌بندی‌ها به پژوهش و همکاری‌های علمی مربوط است

صلواتی با اشاره به اهمیت شاخص‌های پژوهشی در نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی گفت: بر اساس بررسی‌های من در حدود ۱۰ سال گذشته، در برخی نظام‌های رتبه‌بندی، بیش از ۵۰ درصد امتیاز به شاخص‌های پژوهشی، استنادها و همکاری‌های بین‌المللی مربوط است، نه صرفاً آموزش.

وی افزود: اگر دانشگاه‌ها بخش عمده فعالیت خود را بر آموزش متمرکز کنند و از پژوهش‌محوری فاصله بگیرند، ممکن است بخشی از ظرفیت خود برای ارتقای جایگاه بین‌المللی را از دست بدهند. داده‌ها نشان می‌دهد که ایران در کیفیت تولیدات علمی پیشرفت‌هایی داشته، اما در حجم تولیدات و مقالات همچنان با چالش‌هایی روبه‌روست.

این مدرس دانشگاه ارومیه با اشاره به رقابت علمی ایران با کشورهایی مانند ترکیه و عربستان گفت: برای حضور مؤثر در این رقابت، دانشگاه‌ها باید برنامه‌های راهبردی مشخصی تدوین کنند و میان کیفیت تولیدات علمی، حجم پژوهش‌ها و گسترش همکاری‌های بین‌المللی توازن برقرار کنند.

وی با اشاره به جایگاه ایران در هدایت علمی مقالات مشترک اظهار کرد: این ظرفیت می‌تواند یک مزیت مهم برای کشور باشد، اما بخش قابل توجهی از همکاری‌های علمی بین‌المللی ایران بر ارتباط با آمریکا و چین متمرکز است. شبکه علمی زمانی از پایداری بیشتری برخوردار می‌شود که از تنوع جغرافیایی و موضوعی برخوردار باشد؛ بنابراین، لازم است دامنه همکاری‌ها گسترش یابد.

خودتحریمی می‌تواند پرهزینه‌تر از تحریم باشد

صلواتی با تأکید بر ضرورت تفکیک محدودیت‌های خارجی از موانع داخلی گفت: تحریم‌ها واقعیت دارند، اما خودتحریمی نیز می‌تواند هزینه‌های بیشتری به همراه داشته باشد. تجربه برخی کشورها نشان می‌دهد که حتی در شرایط محدودیت‌های بین‌المللی نیز می‌توان با طراحی راهبردهای مناسب، همکاری‌های علمی را ادامه داد.

وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف از جمله آفریقای جنوبی، روسیه و چین افزود: این کشورها در مواجهه با محدودیت‌ها، ابزارها و سازوکارهایی برای حمایت از جامعه علمی، اعضای هیئت علمی و دانشجویان خود طراحی کرده‌اند. بررسی تطبیقی این تجربه‌ها می‌تواند به شناسایی راهکارهای متناسب با شرایط ایران کمک کند.

این مدرس دانشگاه ارومیه با اشاره به نقش رتبه‌بندی‌های بین‌المللی در سیاست‌گذاری دانشگاه‌ها گفت: بین‌المللی‌سازی را نباید صرفاً هزینه تلقی کرد، بلکه باید آن را نوعی سرمایه‌گذاری برای تقویت همکاری‌های علمی و ارتقای جایگاه دانشگاه‌ها دانست. در این مسیر، مقالات مشترک می‌توانند به‌طور هم‌زمان بر شاخص‌های استناد، همکاری بین‌المللی و شهرت علمی اثر بگذارند.

وی هدفمند بودن همکاری‌ها، حفظ نقش محوری پژوهشگران ایرانی، تقویت شهرت علمی، حضور فعال در مجامع بین‌المللی، توسعه انتقال فناوری و جذب استعدادها را از اهرم‌های مهم بین‌المللی‌سازی برشمرد.

ضرورت گسترش شبکه‌های علمی فراتر از چند کشور

صلواتی با اشاره به تغییرات اخیر در ارتباطات علمی بین‌المللی گفت: بر اساس تجربه شخصی من، در دوره اخیر پاسخ‌گویی برخی همکاران خارجی به مکاتبات علمی سریع‌تر شده است. این تجربه نشان می‌دهد که می‌توان از فرصت‌های موجود برای گسترش شبکه‌سازی علمی استفاده کرد.

وی افزود: دانشگاه‌ها نباید همه همکاری‌های خود را به چند کشور محدود کنند، بلکه باید با شناسایی ظرفیت‌های علمی در مناطق مختلف، از جمله آسیای مرکزی و قفقاز، شبکه‌ای متنوع‌تر و پایدارتر ایجاد کنند.

این مدرس دانشگاه ارومیه با اشاره به اهمیت حضور در نظام‌های بین‌المللی ارزیابی گفت: دانشگاه‌ها باید اطلاعات و داده‌های علمی خود را به‌صورت منظم ثبت و به‌روزرسانی کنند و از ظرفیت سامانه‌های بین‌المللی برای معرفی پژوهشگران، شناسایی فرصت‌ها و توسعه همکاری‌ها بهره بگیرند.

وی همچنین بر ضرورت ایجاد سازوکارهای حمایتی برای حضور استادان ایرانی در مجامع علمی، داوری بین‌المللی و هیئت تحریریه مجلات تأکید کرد و گفت: اصلاح آیین‌نامه‌های ارتقای اعضای هیئت علمی به‌گونه‌ای که فعالیت‌های بین‌المللی هدفمند نیز در آنها مورد توجه قرار گیرد، می‌تواند به تقویت انگیزه پژوهشگران کمک کند.

گشایش هوشمند کنترل‌شده؛ راهکار پیشنهادی برای توسعه همکاری‌ها

صلواتی با اشاره به سناریوهای مختلف پیش روی بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها گفت: انزوای علمی، گشایش بدون کنترل و اعمال کنترل‌هایی که عملاً مانع بین‌المللی‌سازی می‌شوند، هر یک می‌توانند پیامدهای نامطلوبی داشته باشند. در مقابل، گشایش هوشمند کنترل‌شده می‌تواند زمینه توسعه همکاری‌های علمی را با در نظر گرفتن ملاحظات کشور فراهم کند.

وی از تدوین فهرست‌های شفاف برای حوزه‌های مجاز همکاری، تعیین استثناهای روشن علمی، افزایش شفافیت رویه‌ها، تقویت سازوکارهای نهادی و طراحی مشوق‌های متناسب با فعالیت‌های بین‌المللی به‌عنوان راهکارهای پیشنهادی در این زمینه نام برد.

این مدرس دانشگاه ارومیه همچنین پیشنهاد کرد برای بررسی درخواست‌های همکاری بین‌المللی پژوهشگران، مهلت مشخصی تعیین شود تا در صورت نبود پاسخ در بازه زمانی معین، فرصت‌های علمی به دلیل طولانی شدن فرایندهای اداری از دست نروند. به گفته وی، طراحی چنین سازوکاری نیازمند بررسی و تدوین ضوابط روشن است.

صلواتی با اشاره به تجربه برخی کشورها در حمایت از پژوهشگران گفت: چین برای تقویت فعالیت‌های بین‌المللی اعضای هیئت علمی خود، سازوکارهای حمایتی و مشوق‌هایی در نظر گرفته است. ایران نیز می‌تواند با بررسی تجربه‌های کشورهای مختلف، سیاست‌هایی متناسب با نیازهای پژوهشگران و شرایط داخلی تدوین کند.

وی افزود: ایجاد حمایت‌های مالی و حرفه‌ای برای نخبگان، تقویت مشوق‌های همکاری بین‌المللی و کاهش دغدغه‌های معیشتی پژوهشگران می‌تواند زمینه فعالیت مؤثرتر آنان را فراهم کند.

پیشنهاد اجرای برنامه ۹۰ روزه برای بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها

این مدرس دانشگاه ارومیه با تأکید بر امکان آغاز برخی اصلاحات بدون تخصیص بودجه جدید گفت: دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی می‌توانند با استفاده از ظرفیت دفاتر همکاری‌های علمی بین‌المللی، ارزیابی اولیه‌ای از نقاط قوت و ضعف خود انجام دهند و برای توسعه همکاری‌ها برنامه‌ریزی کنند.

وی تشکیل کارگروه ملی بین‌المللی‌سازی، ایجاد داشبوردهای به‌روز از وضعیت علمی دانشگاه‌ها، ثبت و پایش اطلاعات پژوهشگران، شناسایی فرصت‌های تأمین مالی و برگزاری نظرسنجی‌های تخصصی را از جمله اقداماتی دانست که می‌توان در این مسیر دنبال کرد.

صلواتی همچنین پیشنهاد کرد دانشگاه‌ها یک برنامه ۹۰ روزه برای آغاز اقدامات عملی بین‌المللی‌سازی تدوین کنند و اجرای آن را به‌صورت منظم پیگیری کنند.

وی با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های موجود گفت: بسیاری از اقدامات اولیه، از جمله شناسایی توانمندی‌های دانشگاه‌ها، سامان‌دهی اطلاعات و طراحی برنامه‌های اجرایی، به تخصیص بودجه جدید نیاز ندارند و می‌توان آنها را با استفاده از امکانات و سازوکارهای فعلی آغاز کرد.

این مدرس دانشگاه ارومیه در پایان تأکید کرد: گشایش هوشمند کنترل‌شده تنها مسیری است که هم می‌تواند رتبه بسازه و هم می‌تواند اعتماد بسازد.

وی افزود: تقویت مشوق‌های هدفمند، اصلاح دقیق‌تر قوانین و بهره‌گیری از نظر متخصصان می‌تواند به توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی ایران کمک کند.