آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
مطالب پایگاه
پیام خود را بنویسید
| آخرین بروزرسانی: 1405/7/6 |
دکتر علی خورسندی، رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی در گفتوگو با «فرهیختگان» ضمن تشریح وضعیت دانشگاههای ایران در رتبهبندیهای جهانی از وضعیت اشتغال دانشآموختگان، نقش دانشگاه در ایجاد اشتغال و پیامدهای طرح مقابله با نفوذ سخن گفته است که در ادامه می خوانید.
دانشگاههای ایران اگرچه از نظر سرمایه انسانی ظرفیت بالایی برای حضور در جمع دانشگاههای برتر جهان دارند، اما ضعف زیرساختها، حکمرانی دانشگاهی و ارتباطات بینالمللی همچنان مانع تبدیل این ظرفیت به جایگاه واقعی در رتبهبندیهای جهانی شده است؛ مسئلهای که به اعتقاد بسیاری از اساتید صرفاً با دنبالکردن رتبهها حل نمیشود و نیازمند تغییر رویکرد آموزش عالی از تولید دانش به تولید اثر است.
به گزارش روابط عمومی موسسه به نقل از فرهیختگان؛ علی خورسندی، رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی در گفتوگو با «فرهیختگان» درباره وضعیت دانشگاههای ایران در نظامهای رتبهبندی جهانی اظهار کرد: «نظامهای رتبهبندی مختلفی در جهان وجود دارد که عمده آنها در وهله نخست توسط نهادهای غیردانشگاهی انجام میشوند. در این رتبهبندیها فرازوفرودهای زیادی داریم و بهویژه در چهار رتبهبندی اصلی جهانی، در سالهای اخیر به دلیل تحریمها، حوادث، جنگ و مشکلاتی که در حوزه اینترنت پیش آمد مقداری افت کردیم، اما از نظر تعداد دانشگاههای حاضر در این رتبهبندیها همچنان وضعیت نسبتاً خوبی داریم.»
هیچ دانشگاه ایرانی شرایط حضور در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان را ندارد
او افزود: «هدف آموزش عالی صرفاً رتبهبندی نیست، بلکه آموزش عالی اهداف متعالیتری دارد و اگر از نظر سیاستگذاری و تصمیمگیری به سمت این اهداف حرکت کنیم رتبهبندی نیز محقق خواهد شد. دانشگاههای برتر جهان ابتدا به دنبال کسب رتبه نبودهاند، بلکه دانشگاه خود را در تراز دانشگاههای برتر ساختهاند و در نتیجه صاحب رتبههای خوب شدهاند.»
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی ادامه داد: «در شرایط کنونی تقریباً هیچیک از دانشگاههای ایران ابزارها، زیرساختها و شرایط لازم برای قرارگرفتن در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان را ندارد، اما دانشگاههای کشور بهصورت بالقوه این استعداد را دارند. دلیل آن نیز وجود دانشجویان بااستعداد و استادان درجهیک است. واقعا استادان ما استادان خوبی هستند.»
خورسندی با اشاره به تجربه خود در نظامهای آموزش عالی غرب، شرق و آمریکای شمالی گفت: «به شما قول میدهم که از نظر سرمایه انسانی بهترینها را در دانشگاههای ایران داریم، اما باید یکسری زیرساختهای سختافزاری در دانشگاهها فراهم شود. این موضوع بهویژه در حوزه حکمرانی، استقلال دانشگاه و از همه مهمتر بینالمللیشدن آموزش عالی اهمیت دارد.»
باید از زنجیره «تولید دانش» به سمت زنجیره «تولید اثر گذار » حرکت کنیم
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی افزود: «بههرحال ما از معدود کشورهایی هستیم که در دانشگاههای ما استاد خارجی حضور ندارد و در آزمایشگاههای ما نیز پژوهشگر خارجی حضور ندارد. در دانشگاههای ما دانشجویان خارجی حضور دارند، اما تنوع ملیتی آنها زیاد نیست و معمولاً از دو یا سه ملیت هستند. البته همین دانشجویان نیز برای ما ارزشمندند و یک ظرفیت محسوب میشوند.»
او در ادامه با اشاره به ضرورت تغییر در حکمرانی آموزش عالی اظهار کرد: «جریان دانش و تولید دانش در جهان تغییر کرده است. ساختار کلاسیک و سنتی که در آن فرد با یک مسئله مواجه میشد، درباره آن پژوهش میکرد و نتیجه پژوهش به کتاب یا سیاست تبدیل میشد دیگر گذشته است. جهان امروز بهجای زنجیره تولید دانش به سمت زنجیره تولید اثر حرکت کرده است؛ یعنی باید ببینیم دانشی که تولید میکنیم، کجای جامعه تفاوت ایجاد میکند، در کجای جهان تغییر واقعی ایجاد میکند و در کجای زندگی مردم و حوزه تخصصی ما اثر میگذارد.»
خورسندی تصریح کرد: «ما در این زمینه به تصمیمهای سیاستی کلان در حوزه حکمرانی نیاز داریم و بهتدریج شرایط در حال فراهمشدن است تا از زنجیره تولید دانش به سمت زنجیره تولید اثر گذار کنیم.»
اشتغال دانشآموختگان بر عهده صنعت و دولت است
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی در بخش دیگری از این گفتوگو درباره وضعیت اشتغال دانشآموختگان دانشگاهی گفت: «رصد اشتغال دانشآموختگان دانشگاههای کشور را در این مؤسسه انجام میدهیم و حدود ۱۰ سال است که این کار را دنبال میکنیم. ما تنها نهاد تخصصی هستیم که این موضوع را بهصورت مستمر رصد میکنیم.»
او افزود: «در این زمینه دو نکته وجود دارد؛ نخست اینکه باید واقعیت پایینبودن وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان دانشگاهی را بپذیریم، اما سؤال مهمتر این است که آیا متولی این موضوع وزارت علوم و دانشگاهها هستند؟» خورسندی ادامه داد: «در بسترها و بافتهای جهانی اینگونه نیست که دانشگاه مسئول مستقیم اشتغال باشد. دانشگاه متخصص موردنیاز جامعه، صنعت، بخش عمومی، محیطزیست و آموزش را فراهم میکند، اما بسترهای اشتغال این افراد باید توسط بخشهای مربوطه فراهم شود. البته دانشگاهها میتوانند در سیاستگذاری اشتغال به نهادهای اقتصادی و صنعت کمک کنند.»
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی تصریح کرد: «اگر بگویم دانشگاه و وزارت علوم در این اتفاق هیچ مسئولیتی ندارند حرف اشتباهی زدهام، اما مسئول و پاسخگوی اصلی اشتغال، دانشگاه، وزارت علوم یا دانشگاه آزاد نیست. مسئول و پاسخگوی اشتغال، بخش صنعت، حاکمیت، دولت و بخشهای مربوط به صنعت و تجارت هستند.»
او یکی از روشهای سنجش وضعیت اشتغال دانشآموختگان را اشتغالپذیری دانست و گفت: «اکنون در جهان یک استاندارد به نام اشتغالپذیری دانشآموختگان وجود دارد و دانشگاههای جهان را بر اساس آن نیز رتبهبندی میکنند. دانشگاههای جهان لزوماً قرار نیست همه خروجیهای خود را مستقیماً جذب کنند؛ بسیاری از این دانشآموختگان وارد شرکتهای استارتاپی، شرکتهای دانشبنیان و بخشهای مختلف اقتصاد و کشاورزی میشوند.»
ورود هر سه دانشجوی بینالمللی، یک شغل ایجاد میکند
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی افزود: «از همه مهمتر مسئله سرمایهگذاری خارجی است. بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشورهای غربی و همچنین کشورهای شرقی مانند چین، بخشی از مسئله اشتغال را از طریق جذب سرمایهگذاری خارجی حل کردهاند.»
او با اشاره به ارتباط میان بینالمللیشدن آموزش عالی و اشتغال اظهار کرد: «همانطور که درباره بینالمللیشدن آموزش عالی گفتم، طبق یک استاندارد جهانی بهازای ورود هر سه دانشجوی بینالمللی به یک کشور یک شغل ایجاد میشود؛ چراکه فقط یک دانشجو وارد کشور نمیشود، بلکه مجموعهای از امور معیشتی و خدماتی مربوط به زندگی او و خانوادهاش نیز شکل میگیرد. بنابراین باید در حوزه سرمایهگذاری خارجی این موضوع را جدی بگیریم و قفلی را که در این زمینه وجود دارد باز کنیم.»
دانشگاه ابزار لازم برای ایجاد اشتغال را در اختیار ندارد
خورسندی تأکید کرد: «اگر وزارت علوم یا دانشگاهها را در حوزه اشتغال فعال ما یشاء بدانیم به نظر من در حق آنها ظلم کردهایم، زیرا دانشگاه ابزار لازم برای ایجاد اشتغال را در اختیار ندارد. بزرگترین افتخار دانشگاه در طول تاریخ پرورش انسان بوده است. این سرمایه انسانی است که وقتی وارد جامعه میشود، جامعه را میسازد؛ ساختمانهای زیبا و فناوریهای مدرن را ایجاد میکند، جامعه فراصنعتی و جوامع دیجیتال را پیش میبرد و بسیاری از فناوریها و ابزارهایی که امروز در اختیار ماست، محصول فارغالتحصیلان دانشگاهی است.»
او افزود: «دانشگاه برای آنها شغل ایجاد نکرده است، بلکه روی این افراد سرمایهگذاری کرده و آنها را برای ورود به جامعه آماده کرده است. بنابراین دانشگاه میتواند مطالبهگر باشد و از جامعه، حاکمیت و دولت بپرسد که برای دانشآموخته دانشگاهی چه فکری کردهاند.»
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی ادامه داد: «تئوری حاکم بر آموزش عالی ایران تقاضای اجتماعی است. تقاضای اجتماعی یعنی وقتی جامعه درخواست میکند که فردی در مقطع کارشناسی، کارشناسیارشد یا دکتری تحصیل کند، آموزش عالی این امکان را فراهم کند، اما در این شرایط قیدی برای اشتغال وجود ندارد و مسئله اشتغال باید از بخشهای دیگری پیگیری شود.»
طرح مقابله با نفوذ، علیه مرجعیت علمی است
خورسندی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از طرح مقابله با نفوذ اظهار کرد: «این طرح علیه مرجعیت علمی است. مرجعیت علمی یک اصطلاح علمی است و میدانیم که برای چه کسی و چه هدفی مطرح میشود. ما در یک سال اخیر سرمایهگذاری زیادی برای مرجعیت علمی انجام دادهایم.»
او افزود: «اگر قرار است تا پایان دولت ۳۰۰ هزار دانشجوی بینالمللی داشته باشیم و رتبه چهاردهم جهان در تولید علم را حفظ کنیم، قطعاً با چنین طرحی مقابله با نفوذ محقق نمیشود. نهتنها این هدف محقق نخواهد شد، بلکه با این روند حداقل ۱۰ پله سقوط خواهیم کرد.»
رئیس مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی تأکید کرد: «با کلیاتی که از این طرح خواندهام معتقدم این بدترین طرحی است که در طول تاریخ ایران در برابر دانشگاه، آموزش عالی، علمورزی و تولید علم در حال انجام است و امیدوارم به فرجام نرسد.»