وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

افشین حیدرپور روز چهارشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا درباره ظرفیت جامعه برای مواجهه با بحران‌ها اظهار داشت: هرگاه صحبت از ظرفیت یک جامعه برای تحمل، سازگاری و بازیابی سریع از شوک‌ها شود، تجربه‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌ویژه در پی جنگ تحمیلی سوم که نظام آموزشی ما تحت تاثیر قرار گرفت و آموزش مجازی جایگزین آموزش حضوری شد، اما در این میان، ارتباط و تعامل میان افراد دچار تحول شد.

وی افزود: بازیابی سریع از شوک‌های ناشی از جنگ تحمیلی سوم باید بدون تضعیف ساختارهای همبستگی و اعتماد اجتماعی ادامه یابد. در این میان، مردم در میدان و پشتیبانی از نظام نقش خود را ایفا کردند، حضور دائم داشتند و همچنان این حضور ادامه دارد و از نیروهای خود حمایت می‌کنند.

این عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با اشاره به نقش نظام آموزش عالی تاکید کرد: دانشگاه‌ها به عنوان نهادهای انسان‌ساز، انسان‌ها را برای بازآفرینی و ارتقای تاب‌آوری تربیت می‌کنند و اگر نگاه نرم‌افزاری به تاب‌آوری دانشگاه‌ها داشته باشیم، این نهادها نقش ویژه‌ای ایفا می‌کنند.

وی در ادامه با تبیین مفهوم تاب‌آوری اقتصادی گفت: تاب‌آوری اقتصادی به این معناست که در شرایط کنونی کشور بتوانیم اشتغال را حفظ کنیم، زنجیره‌های تامین را با شرایط جدید تطبیق دهیم و از گسترش بیکاری در عرصه‌های مختلف تولید جلوگیری کنیم تا وضعیت اشتغال در این شرایط حفظ شود.

حیدرپور تصریح کرد: در کنار تاب‌آوری اقتصادی، تاب‌آوری اجتماعی نیز مطرح است و در این میان، نقش دانشگاه و نظام آموزشی در قالب بازآفرینی آموزشی اهمیت می‌یابد. اگر این مفاهیم را در قالب یک مثلث در نظر بگیریم، یک ضلع آن تاب‌آوری اقتصادی، ضلع دیگر تاب‌آوری اجتماعی و ضلع سوم بازآفرینی آموزشی دانشگاه است و نظام آموزشی این ضلع سوم را تعریف می‌کند.

وی درباره بازآفرینی آموزشی توضیح داد: بازآفرینی آموزشی فرآیندی پویا و مداوم برای بازطراحی ماموریت‌ها، برنامه‌ها، ساختارها، ساختار مدیریتی، ارتباط دانشگاه با جامعه و حتی صنعت است که باید نیازهای کنونی جامعه در دوران جنگ را پاسخگو باشد و دانشگاه‌ها برای هر یک از این مسائل راه‌حل ارائه دهند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: با بهره‌گیری از ظرفیت فکری، یاددهی و یادگیری در نظام آموزش عالی، باید بتوانیم مهارت‌های حل مساله را که ظرفیت بسیار مهمی در دانشگاه‌ها و سرمایه انسانی دانشی است، به جامعه انتقال دهیم.

وی با تاکید بر اهمیت تفکر انتقادی گفت: تفکر انتقادی، حتی در نقد روش‌های حل مساله نیز اهمیت دارد و استادان و نظام آموزش عالی باید با چنین رویکردی، بحث بازآفرینی آموزشی را پیش ببرند و برای مسائل جامعه در حوزه تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی راهکار ارائه کنند.

حیدرپور افزود: همدلی و مشارکت مدنی نیز از دیگر مسائل مهم است که دانشگاه می‌تواند به عنوان یکی از ابعاد تاب‌آوری در آن نقش‌آفرینی کند. همچنین بر اساس فرمایشات رهبر معظم انقلاب مبنی بر افزایش مشارکت نظام آموزشی، این موضوع به عنوان یکی از ابعاد مهم تاب‌آوری قابل توجه است.

وی ادامه داد: موضوع سرمایه اجتماعی و اعتماد نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و نظام آموزش عالی، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها می‌توانند در بازسازی سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و تقویت بنیان‌های اجتماعی نقش‌آفرینی کنند و این موارد را در چارچوب تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی به کار گیرند.
 

این عضو هیات علمی با اشاره به مدیریت بحران‌های پساجنگ اظهار داشت: برای مدیریت بحران‌ها، از جمله بحران جنگ و شرایط پساجنگ، می‌توان پروژه‌های جامعه‌محور را تعریف کرد که از طریق نظام آموزش عالی و نظام آموزشی برای آنها راه‌حل ارائه شود تا جامعه در مواجهه با امواج مختلف پساجنگ به نقطه امن برسد.

وی در ادامه به اقدامات لازم برای تحقق بازآفرینی آموزشی اشاره کرد و گفت: در شرایط کنونی برای شکل‌گیری بازآفرینی آموزشی با هدف افزایش تاب‌آوری، می‌توان اقداماتی از جمله ایجاد رشته‌های تلفیقی و میان‌رشته‌ای در حوزه‌هایی مانند مدیریت مخاطرات، اقتصاد چرخشی، سلامت و تاب‌آوری اجتماعی انجام داد.

حیدرپور افزود: همچنین تعریف پروژه‌های کاربردی در راستای مسئولیت اجتماعی و هدایت ذهن دانشجویان تحصیلات تکمیلی به سمت حل این مسائل، می‌تواند در ارتباط با بازآفرینی آموزشی دانشگاه‌ها موثر باشد.

وی با تاکید بر اهمیت آموزش‌های مبتنی بر سناریو و شبیه‌سازی خاطرنشان کرد: باید سناریوها و شبیه‌سازی‌هایی برای بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی طراحی شود و این آموزش‌ها محدود به نظام آموزش عالی نباشد، بلکه کل نظام آموزشی را دربرگیرد.

عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی در پایان گفت: فرزندان ما تشنه حضور در مدرسه هستند و این انگیزه و علاقه را نمی‌توان تنها با کلاس‌های مجازی پاسخ داد، بنابراین باید برای آن برنامه‌ریزی کرد و با تدوین سناریوها و شبیه‌سازی‌ها، نحوه مواجهه با بحران‌های موجود و آینده را آموزش داد تا آمادگی لازم برای شرایط پیش‌رو ایجاد شود.