آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
مطالب پایگاه
پیام خود را بنویسید
| تاریخ ارسال: 1404/6/2 |
دکتر غلامرضا ذاکرصالحی، استاد مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی با بیان اینکه ایده وزارت علوم مبنی بر ۳ ساله شدن زمان تحصیل در مقطع کارشناسی، ایده جدیدی نیست، گفت: «کاهش واحدهای درسی این مقطع تحصیلی در حد ۳ سال، برنامهای است که در بسیاری از دانشگاههای جهان در حال اجرایی شدن است. قطعاً طولانی کردن مدت تحصیل امروز برای جوانان مطلوبیتی ندارد؛ چراکه آنها به دنبال این هستند که بتوانند سریعتر وارد بازار کار شوند، به ویژه اینکه تحولات بازار کار در جهان بسیار سریع اتفاق میافتد و باید این مسئله مدنظر قرار بگیرد.»
این عضو شورای عالی برنامهریزی آموزش عالی گفت: «با وجود اینکه مدت تحصیل در مقطع کارشناسی در آییننامه ۴ ساله بوده، اما در عمل ممکن است تحصیلات دانشجو حتی تا ۱۰ و بعضا ۱۲ ترم طول بکشد. حتی مواردی را داریم که دانشجو به دلیل مسائلی مانند بیماری و یا سایر مشکلات خانوادگی به مدت ۱۶ ترم مهمان دانشگاه بوده است. از طرف دیگر با توجه به اهمیت افزایش بهرهوری، لزوم کاهش هزینههای آموزش عالی و سیاستهای انقباضی مالی برای دانشگاهها و همچنین با توجه به عدم مطلوبیت آموزشهای طولانی برای خانوادههای ایرانی، تصمیم وزارت علوم برای کاهش مدت تحصیل در مقطع کارشناسی را باید تصمیم موجهی دانست.»
نویسنده کتاب «مسائل آموزش عالی ایران» با بیان اینکه اطلاعی از جزئیات اجراییسازی این ایده نداریم، تصریح کرد: «با این حال به عنوان یک کارشناس آموزش عالی باید بگویم که راهی جز آن نیست که برخی از واحدهای درسی در یکدیگر ادغام شوند. به عبارت دقیقتر آن دسته از دروسی که با یکدیگر مشابه بوده و مطابقت دارند، ممکن است با یکدیگر ادغام شوند. قطعاً برای اجراییسازی این ایده، باید بخشی از واحدهای درسی را کاهش داد. همچنین این احتمال وجود دارد که برخی از دروسی که جزء دروس پیشنیاز محسوب میشود میتواند به شکل دیگری ارائه شود.» نویسنده کتاب علم و جامعه بیان داشت: «مسئله دیگر این است که برخی از دروس عمومی را میتوان به صورت مجازی ارائه کرد. نکته دیگر اینکه فصل تابستان در دانشگاهها بعد از این باید فصل فعالی محسوب شود، یعنی دیگر نباید تعطیلات تابستانی همانند آنچه تا امروز داشتیم را داشته باشیم. البته لزومی هم ندارد که دانشگاهها در این فصل تعطیل باشند، بلکه باید فعال بوده و فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی مرتبط با دانشجویان را تسهیل کنند. ای کاش مانند دانشگاههای مهم جهان کتابخانه مرکزی و آزمایشگاهها و کارگاهها و کافیشاپهای دانشگاهها تا ساعت ۱۲ شب به دانشجویان و استادان خدماترسانی کنند. تحقق این امر نیازمند تغییر در بروکراسی متصلب اداری است. شتاب در علم و فناوری در بستر دیوانسالاری کهنه و راکد میسر نیست.»
وی ادامه داد: «ایده کاهش طول دوره کارشناسی -مشروط به برنامههای مکملی که بیان شد- مزیتهای خوبی را به همراه دارد که ازجمله آن افزایش بهرهوری، استفاده بهینه از منابع مالی موجود در دانشگاهها و دنبال کردن برنامههای توسعه فردی دانشجویان خواهد بود. قطعاً وقتی دانشجویی به دانشگاه میآید، نمیخواهد مادامالعمر در آن بماند، بلکه در این محیط دانشجو باید برخی مهارتهای تخصصی و اجتماعی را فرا گرفته و به سرعت وارد بازار کار شود، بنابراین کاهش طول مدت تحصیل در این مقطع میتواند فرصتی را برای دانشجو فراهم کند که برنامههای توسعه فردیاش را بهتر و هدفمند دنبال کند. دانشگاه هم باید با تعیین استاد مشاور برای دانشجو از ترم نخست و لحظه ورود به نهاد علم در کنار دانشجو باشد و بالندگی او را تضمین کند.»
استاد مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی درباره الزاماتی که وزارت علوم باید مدنظر قرار دهد، ادامه داد: «لحاظ کردن برنامههای توجیهی برای دانشجویان و خانوادههایشان از موضوعات مهم است. همچنین متخصصان و طراحان برنامههای درسی باید برنامهریزی دقیقی را برای کارآمدسازی برنامههای درسی انجام دهند تا این مهم در حوزه دروس عمومی و پیشنیاز و... صورت بگیرد، البته بنده صلاح نمیبینم که کاهش دروس شامل دروس تخصصی شود. روند تحقق این مسئله به کمیتههای کاری متخصصان برنامههای درسی بستگی دارد که قطعاً فعال خواهند شد.»
ذاکرصالحی گفت: «احیای برنامههای تابستانه در دانشگاهها هم نیازمند برنامه مدون و مجزایی است، یعنی باید مسیر بهگونهای دنبال شود که دانشگاهها در تابستان هم برای ارتباط با صنعت و جامعه و هم اجرای برنامههای فوقبرنامه و ارائه دروس مهارتی فعال شوند، یعنی احیای فصل تابستان در مراکز علمی و دانشگاهی کشور باید بهگونهای دنبال شود که تابستان بهترین فصل دانشگاهی باشد. دلیلی وجود ندارد که درهای دانشگاهها هم مانند آموزشوپرورش در تابستان بسته شوند؛ چراکه زمان زیادی را در پاییز و زمستان به دلایلی مختلف مانند سرما، قطعی گاز، آلودگی هوا و... از دست میدهیم و قطعا نباید بهصورت داوطلبانه سهماه تابستان را هم تعطیل کنیم. به نظرم فشار بروکراسی اداری دانشگاه را به یک اداره تقلیل داده است. دانشگاه یک نهاد بزرگ و اثرگذار اجتماعی است.» این صاحبنظر سیاستگذاری آموزش عالی با تأکید بر اینکه برخی دروس بهویژه دروس عمومی را میتوان بهصورت مجازی ارائه کرد، تصریح کرد: «قطعاً انتخاب دروس مجازی و گرفتن موافقتهای لازم کاری است که وزارت علوم باید انجام دهد. از طرف دیگر برخی دروس مانند زبان ۱ و زبان ۲ جزء دروسی است که دانشجو میتواند از طریق مؤسسات خارج از دانشگاه آن را بگذراند و گواهی آن را به دانشگاه ارائه دهد. همچنین دروسی مانند تربیتبدنی را هم داریم که جزء دروس عملیاند و بخشهای مرتبط با حوزه ورزش در دانشگاهها باید نسبت به نحوه گذراندن آن تصمیمگیری کنند. ورزش یک نیاز واقعی و روزانه و مستمر است و باید وارد متن زندگی دانشجو شود. حال باید دید از چه طریقی این امر بهتر محقق میشود. مطلوب ما این است که دانشجو هر روز ورزش کند.» مؤلف کتاب دانشگاه ایرانی افزود: «وزارت علوم باید یک برنامه مدون و جامع هم برای کاهش استرس و نگرانی دانشجویان تهیه کند. واقعیت آن است که وقتی یک دوره زمانی چهارساله را به سهسال کاهش میدهیم، طبیعتاً فشار درسی و استرس به دانشجویان عزیز افزایش پیدا میکند. از این رو هم وزارتخانه و هم دانشگاهها باید برنامههایی را برای مشاوره درسی و هدایت تحصیلی دانشجویان داشته باشند. از سویی برنامههایی برای ارتقای سلامت روان و کاهش استرس آنها باید پیشبینی شود.» ذاکرصالحی خاطرنشان کرد: «کاهش مدت تحصیل در مقطع کارشناسی در دیگر کشورها هم اجرایی شده است. تحقق آن به معنی تعطیلکردن دیگر فعالیتهای خوب مرتبط با آموزش عالی مانند توسعه رشتههای میانرشتهای یا تقویت کارآموزی و کارورزی و کاربینی نیست. در حقیقت توسعه رشتههای میانرشتهای تکلیف قانونی بوده و باید آییننامه ارتقا و آییننامه ترفیع نیز در راستای توسعه میانرشتهایها، فرارشتهها و چندرشتهها بازنگری شود و این مسئله احتمالاً ارتباطی با کاهش مدتزمان تحصیل در کارشناسی ندارد. بازنگری در محتوای دروس و بهروزرسانی آنها لازم است و دفاتر برنامهریزی درسی دانشگاهها باید فعالیت بیشتری در این زمینه داشته باشند. کارهای انجام شده در این زمینه راضیکننده نیست، زیرا اصولاً بسیاری از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی هنوز چنین دفتری را تأسیس نکرده و منتظر نظام متمرکز دولتی ماندهاند.»
این عضو شورای عالی برنامهریزی آموزش عالی گفت: «با وجود اینکه مدت تحصیل در مقطع کارشناسی در آییننامه ۴ ساله بوده، اما در عمل ممکن است تحصیلات دانشجو حتی تا ۱۰ و بعضا ۱۲ ترم طول بکشد. حتی مواردی را داریم که دانشجو به دلیل مسائلی مانند بیماری و یا سایر مشکلات خانوادگی به مدت ۱۶ ترم مهمان دانشگاه بوده است. از طرف دیگر با توجه به اهمیت افزایش بهرهوری، لزوم کاهش هزینههای آموزش عالی و سیاستهای انقباضی مالی برای دانشگاهها و همچنین با توجه به عدم مطلوبیت آموزشهای طولانی برای خانوادههای ایرانی، تصمیم وزارت علوم برای کاهش مدت تحصیل در مقطع کارشناسی را باید تصمیم موجهی دانست.»
نویسنده کتاب «مسائل آموزش عالی ایران» با بیان اینکه اطلاعی از جزئیات اجراییسازی این ایده نداریم، تصریح کرد: «با این حال به عنوان یک کارشناس آموزش عالی باید بگویم که راهی جز آن نیست که برخی از واحدهای درسی در یکدیگر ادغام شوند. به عبارت دقیقتر آن دسته از دروسی که با یکدیگر مشابه بوده و مطابقت دارند، ممکن است با یکدیگر ادغام شوند. قطعاً برای اجراییسازی این ایده، باید بخشی از واحدهای درسی را کاهش داد. همچنین این احتمال وجود دارد که برخی از دروسی که جزء دروس پیشنیاز محسوب میشود میتواند به شکل دیگری ارائه شود.» نویسنده کتاب علم و جامعه بیان داشت: «مسئله دیگر این است که برخی از دروس عمومی را میتوان به صورت مجازی ارائه کرد. نکته دیگر اینکه فصل تابستان در دانشگاهها بعد از این باید فصل فعالی محسوب شود، یعنی دیگر نباید تعطیلات تابستانی همانند آنچه تا امروز داشتیم را داشته باشیم. البته لزومی هم ندارد که دانشگاهها در این فصل تعطیل باشند، بلکه باید فعال بوده و فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی مرتبط با دانشجویان را تسهیل کنند. ای کاش مانند دانشگاههای مهم جهان کتابخانه مرکزی و آزمایشگاهها و کارگاهها و کافیشاپهای دانشگاهها تا ساعت ۱۲ شب به دانشجویان و استادان خدماترسانی کنند. تحقق این امر نیازمند تغییر در بروکراسی متصلب اداری است. شتاب در علم و فناوری در بستر دیوانسالاری کهنه و راکد میسر نیست.»
وی ادامه داد: «ایده کاهش طول دوره کارشناسی -مشروط به برنامههای مکملی که بیان شد- مزیتهای خوبی را به همراه دارد که ازجمله آن افزایش بهرهوری، استفاده بهینه از منابع مالی موجود در دانشگاهها و دنبال کردن برنامههای توسعه فردی دانشجویان خواهد بود. قطعاً وقتی دانشجویی به دانشگاه میآید، نمیخواهد مادامالعمر در آن بماند، بلکه در این محیط دانشجو باید برخی مهارتهای تخصصی و اجتماعی را فرا گرفته و به سرعت وارد بازار کار شود، بنابراین کاهش طول مدت تحصیل در این مقطع میتواند فرصتی را برای دانشجو فراهم کند که برنامههای توسعه فردیاش را بهتر و هدفمند دنبال کند. دانشگاه هم باید با تعیین استاد مشاور برای دانشجو از ترم نخست و لحظه ورود به نهاد علم در کنار دانشجو باشد و بالندگی او را تضمین کند.»
استاد مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی درباره الزاماتی که وزارت علوم باید مدنظر قرار دهد، ادامه داد: «لحاظ کردن برنامههای توجیهی برای دانشجویان و خانوادههایشان از موضوعات مهم است. همچنین متخصصان و طراحان برنامههای درسی باید برنامهریزی دقیقی را برای کارآمدسازی برنامههای درسی انجام دهند تا این مهم در حوزه دروس عمومی و پیشنیاز و... صورت بگیرد، البته بنده صلاح نمیبینم که کاهش دروس شامل دروس تخصصی شود. روند تحقق این مسئله به کمیتههای کاری متخصصان برنامههای درسی بستگی دارد که قطعاً فعال خواهند شد.»
ذاکرصالحی گفت: «احیای برنامههای تابستانه در دانشگاهها هم نیازمند برنامه مدون و مجزایی است، یعنی باید مسیر بهگونهای دنبال شود که دانشگاهها در تابستان هم برای ارتباط با صنعت و جامعه و هم اجرای برنامههای فوقبرنامه و ارائه دروس مهارتی فعال شوند، یعنی احیای فصل تابستان در مراکز علمی و دانشگاهی کشور باید بهگونهای دنبال شود که تابستان بهترین فصل دانشگاهی باشد. دلیلی وجود ندارد که درهای دانشگاهها هم مانند آموزشوپرورش در تابستان بسته شوند؛ چراکه زمان زیادی را در پاییز و زمستان به دلایلی مختلف مانند سرما، قطعی گاز، آلودگی هوا و... از دست میدهیم و قطعا نباید بهصورت داوطلبانه سهماه تابستان را هم تعطیل کنیم. به نظرم فشار بروکراسی اداری دانشگاه را به یک اداره تقلیل داده است. دانشگاه یک نهاد بزرگ و اثرگذار اجتماعی است.» این صاحبنظر سیاستگذاری آموزش عالی با تأکید بر اینکه برخی دروس بهویژه دروس عمومی را میتوان بهصورت مجازی ارائه کرد، تصریح کرد: «قطعاً انتخاب دروس مجازی و گرفتن موافقتهای لازم کاری است که وزارت علوم باید انجام دهد. از طرف دیگر برخی دروس مانند زبان ۱ و زبان ۲ جزء دروسی است که دانشجو میتواند از طریق مؤسسات خارج از دانشگاه آن را بگذراند و گواهی آن را به دانشگاه ارائه دهد. همچنین دروسی مانند تربیتبدنی را هم داریم که جزء دروس عملیاند و بخشهای مرتبط با حوزه ورزش در دانشگاهها باید نسبت به نحوه گذراندن آن تصمیمگیری کنند. ورزش یک نیاز واقعی و روزانه و مستمر است و باید وارد متن زندگی دانشجو شود. حال باید دید از چه طریقی این امر بهتر محقق میشود. مطلوب ما این است که دانشجو هر روز ورزش کند.» مؤلف کتاب دانشگاه ایرانی افزود: «وزارت علوم باید یک برنامه مدون و جامع هم برای کاهش استرس و نگرانی دانشجویان تهیه کند. واقعیت آن است که وقتی یک دوره زمانی چهارساله را به سهسال کاهش میدهیم، طبیعتاً فشار درسی و استرس به دانشجویان عزیز افزایش پیدا میکند. از این رو هم وزارتخانه و هم دانشگاهها باید برنامههایی را برای مشاوره درسی و هدایت تحصیلی دانشجویان داشته باشند. از سویی برنامههایی برای ارتقای سلامت روان و کاهش استرس آنها باید پیشبینی شود.» ذاکرصالحی خاطرنشان کرد: «کاهش مدت تحصیل در مقطع کارشناسی در دیگر کشورها هم اجرایی شده است. تحقق آن به معنی تعطیلکردن دیگر فعالیتهای خوب مرتبط با آموزش عالی مانند توسعه رشتههای میانرشتهای یا تقویت کارآموزی و کارورزی و کاربینی نیست. در حقیقت توسعه رشتههای میانرشتهای تکلیف قانونی بوده و باید آییننامه ارتقا و آییننامه ترفیع نیز در راستای توسعه میانرشتهایها، فرارشتهها و چندرشتهها بازنگری شود و این مسئله احتمالاً ارتباطی با کاهش مدتزمان تحصیل در کارشناسی ندارد. بازنگری در محتوای دروس و بهروزرسانی آنها لازم است و دفاتر برنامهریزی درسی دانشگاهها باید فعالیت بیشتری در این زمینه داشته باشند. کارهای انجام شده در این زمینه راضیکننده نیست، زیرا اصولاً بسیاری از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی هنوز چنین دفتری را تأسیس نکرده و منتظر نظام متمرکز دولتی ماندهاند.»
کلیدواژه ها: مصاحبه | غلامرضا ذاکرصالحی |